यसकारण नेपालको भविष्य हो ‘ग्रिन हाइड्रोजन’ – Mero Samachar

यसकारण नेपालको भविष्य हो ‘ग्रिन हाइड्रोजन’

यसकारण नेपालको भविष्य हो ‘ग्रिन हाइड्रोजन’ class=

पानीबाटै विद्युत्, पानीबाटै हाइड्रोजन, हाइड्रोजनबाटै एमोनिया ग्याँस र युरिया निस्किने भयो भने हाम्रो पानी नै अझै ठूलो शक्ति बन्ने भयो। यसैकारण भविष्यमा नेपाल इन्धनको मुख्य स्रोत मुलुक बन्न पनि सक्छ ।

अहिले विश्वभर नै ‘ग्रिन (हरित) हाइड्रोजन’ को चर्चा छ । यो हाइड्रोजन मात्रै हैन, वातावरणलाई असर नपार्ने हरित ऊर्जाको प्रयोग गरेर उत्पादन हुने ‘ग्रिन हाइड्रोजन’ हो । सोलार र जलविद्युतबाट निकालिएको विद्युत् प्रयोग गरेर उत्पादन गरिने हाइड्रोजन सबै हिसावले फलदायी र महत्वपूर्ण हुन्छ ।

पानीबाट हाइड्रोजन निकाल्न बिजुली चाहिन्छ । हाइड्रोजन र अक्सिजन मिलेर पानी बनेको हुन्छ । हाइड्रोजन निकाल्न पानीलाई ‘ब्रेक डाउन’ गर्नुपर्छ । इलेक्ट्रोलाइसिस विधिबाट पानी (एचटूओ) हाइड्रोजन र अक्सिजनलाई छुट्याउने गरिन्छ । यसपछि यी दुवै अलग–अलग निस्कन्छन् ।

यसरी निकालिएको हाइड्रोजन विभिन्न ठाउँमा प्रयोग हुन्छ । हाइड्रोजनबाटै चल्ने विभिन्न ठूला–ठूला गाडी पनि बन्न थालेका छन् । पानी जहाजमा पनि हाइड्रोजन प्रयोग हुन थालेको छ । भारी सवारी साधन पनि यसबाटै चलाउन थालिएको छ । रेल र विमानहरुमा पनि यसको प्रयोगबारे अध्ययन हुँदैछ ।

विश्वमा हाइड्रोजनलाई पेट्रोल–डिजेलको विकल्पमा रुपमा चर्चा गरिंदैछ । त्यसको ‘फाइनान्सियल भायबिलिटी’ (वित्तीय सम्भावना) र उत्पादन कस्ट (लागत) मा हेर्नुपर्ने हुन्छ । अहिले नै इकोनोमिकल्ली (आर्थिक रुपमा) के हुन्छ भन्ने कुरा भने अली ‘इम्याचुअर्ड’ (अपरिपक्व) छ । त्यसको ढुवानी पनि केही महँगो हुन्छ ।

जे भएपनि हाइड्रोजन भविष्यमा मुख्य इन्धनका रुपमा आउँदैछ । नेपालमा जलविद्युत् प्रयोग गरेर यस्तो हाइड्रोजन निकालिने भएकाले यो ‘शून्य कार्बन’सहित उत्पादन हुने ‘ग्रिन हाइड्रोजन’ हो ।

हाइड्रोजन हाम्रा लागि इन्धनका रुपमा मात्रै हैन, अरु हिसावले पनि महत्वपूर्ण हुन्छ । हाम्रो लागि एमोनिया बनाउन पनि यो प्रयोग हुनसक्छ । हाइड्रोजन र नाइट्रोजनको संयोजनबाट एमोनिया बन्छ । वायुमण्डलको हावामा नै ७९ प्रतिशत नाइट्रोजन हुन्छ । नाइट्रोजन हावाबाट ट्रयाप गरेर हाइड्रोजनसँग मिलायो भने एमोनिया ग्याँस बन्छ । एमोनिया ग्याँस नेपालमा पनि आयात भइरहेको छ ।

नेपालमा धेरै प्रयोग हुने ग्याँसमा एमोनिया पनि पर्छ । विष्फोटक पदार्थ बनाउनदेखि विभिन्न काममा यसको प्रयोग हुन्छ । हाइड्रोजन उत्पादनपछि एमोनिया पनि उत्पादन गरेर बेच्न सक्छौं ।

हाइड्रोजनमा सेन्थेटिक एमोनिया र कार्बन मनोअक्साइडसहित ग्याँस मिसाउँदा घरमै बाल्न सकिने सेन्थेटिक ग्याँस पनि उत्पादन हुन्छ । हाइड्रोजनबाट एमोनिया उत्पादनपछि सिमेन्ट फ्याक्ट्रीले फाल्ने धुँवा (कार्वनडाइअक्साइड) ट्र्याप गरेर युरिया मल बन्छ । यसले नेपालको खाद्य सुरक्षामा पनि सहयोग पुग्छ ।

अहिले युरिया मल आयातमा हामीले जुन सास्ती भोगिरहेका छौं, त्यो समस्या पनि हल हुनसक्छ । युरिया मल बनाउन पनि हाइड्रोजन प्रयोग हुने र हाइड्रोजन बनाउन जलविद्युत् प्रयोग हुने हो ।

यसले जलविद्युत् र हाइड्रोजनको संयोजन गरेर एउटा इन्धन आपूर्ति र खपतको चक्र नै बनाउँछ । जुन, अर्थतन्त्रका लागि निकै लाभदायक पनि हुन्छ । एक त यसले विद्युत् खपत गराउने भयो, अर्के महत्वूपर्ण कुरा यसले ऊर्जा र खाद्य सुरक्षा तथा सम्प्रभुतामा निकै सहयोग गर्ने भयो ।

अब विद्युतीय गाडी मात्रै नभएर हाइड्रोजन गाडीहरु पनि आउन सक्छन् । यस्तो गाडी आयो भने त पेट्रोल आयात कम गर्ने माध्यम नै बन्न सक्छ । ठाउँ–ठाउँमा पेट्रोल पम्पजस्तै हाइड्रोजन स्टेसनहरु हुनसक्छन् । त्यसले पेट्रोल डिजेल आयात गर्नै नपर्ने दिन नआउला भन्न सकिन्छ र ?

हामी विद्युतीय गाडी पनि प्रवद्र्धन गरिरहेका छौं । अझ हाइड्रोजन गाडीहरु पनि आए भने त्यसले अर्थतन्त्रलाई आत्मनिर्भरतातिर लैजान सहयोग गर्छ । अहिले अली ‘हेभी’ गाडी हाइड्रोजनबाट चल्ने गरी बनाइँदैछ । सोचौं, हेभी ड्युटीका गाडीले हाम्रै हाइड्रोजन प्रयोग गर्ने अवस्था बन्यो भने हामी कति धेरै पक्षबाट लाभान्वित हुन्छौं होला त ?

Mero Samachar प्रकाशित सामग्रीबारे कुनै गुनासो, सूचना तथा सुझाव भए हामीलाई info@merosamachar.com मा पठाउनु होला। *फेसबुक र ट्वीटरमार्फत पनि हामीसँग जोडिन सकिनेछ ।